Интеллект, бейімделу және психологиялық денсаулық: эмоциялық, адаптивті және жасанды интеллектке теориялық шолу
DOI:
https://doi.org/10.2657/yyacyz17Түйін сөздер:
интеллект, эмоциялық интеллект, адаптивті интеллект, жасанды интеллект, психологиялық денсаулық.Аңдатпа
Қазіргі әлеуметтік және технологиялық өзгерістер адамның белгісіздікке, күйзеліске және қоршаған ортаның жылдам өзгеретін жағдайларына бейімделу қабілетіне қойылатын талаптарды күшейтуде, бұл клиникалық психология мен денсаулық психологиясы аясындағы интеллект туралы дәстүрлі түсініктерді кеңейтудің өзектілігін арттырады. Мақаланың мақсаты – классикалық, эмоциялық және адаптивті интеллект пен жасанды интеллектке теориялық талдау жүргізу, олардың тұжырымдамалық шекараларын, өзара байланыстарын және психологиялық бейімделу мен денсаулықты сақтаудағы маңызын анықтау. Талдаудың негізгі бағыттары когнитивтік қабілеттерді, эмоциялық реттеуді, адаптивті қызмет етуді, копингті және психологиялық икемділікті, сондай-ақ технологиялық ресурс ретіндегі жасанды интеллект мүмкіндіктерін қамтиды. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығы интеллектуалдық және адаптивті қызмет етудің әртүрлі аспектілері туралы түсініктерді жүйелеумен және оларды психологиялық сүйемелдеу, күйзелісті басқару және бейімделуді қолдау тәсілдерін әзірлеуде пайдалану мүмкіндігімен айқындалады. Зерттеу әдіснамасы ғылыми әдебиеттерді теориялық-тұжырымдамалық талдауға және қарастырылатын конструктілерді түсіндірудің негізгі тәсілдерін салыстыруға негізделген. Талдау нәтижелері классикалық интеллекттің негізінен когнитивтік ресурстарды сипаттайтынын, эмоциялық интеллекттің эмоцияларды қабылдау, түсіну және реттеумен байланысты екенін, ал адаптивті интеллекттің өзгермелі жағдайларда когнитивтік және мінез-құлықтық ресурстарды икемді пайдалану қабілетін сипаттайтынын көрсетеді. Жасанды интеллект психологиялық конструктілерден түбегейлі ерекшеленеді және іс-әрекетті қолдауға арналған технологиялық құрал ретінде қарастырылады. Адаптивті интеллекттің копингпен және психологиялық икемділікпен тұжырымдамалық тұрғыдан тоғысатыны анықталды. Зерттеудің құндылығы қарастырылған төрт феноменнің тұжырымдамалық шекараларын ажыратуда және оларды клиникалық психология мен денсаулық психологиясы аясында салыстырудың интегративті негізі ретінде бейімделудің рөлін негіздеуде көрінеді.
