Білім беру субъектілерінің цифрлық білім беру ортасына психологиялық бейімделуі: сын-қатерлер мен стратегиялар
DOI:
https://doi.org/10.2657/vg70xp22Түйін сөздер:
цифрлық білім беру ортасы, психологиялық бейімделу, цифрлық құзыреттілік, техностресс, өзін-өзі реттеу, когнитивтік бейімделу.Аңдатпа
Білім беруді қарқынды цифрландыру оқу іс-әрекетін ұйымдастыру тәсілдерінің, ақпаратты өңдеу үдерістерінің және білім беру үдерісіне қатысушылар арасындағы өзара әрекеттестіктің өзгеруімен қатар жүреді, осыған байланысты білім алушылар мен оқытушылардың цифрлық білім беру ортасына психологиялық бейімделуі дербес ғылыми маңызға ие болуда. Мақаланың мақсаты – білім беру субъектілерінің цифрлық білім беру ортасына бейімделуінің психологиялық ерекшеліктеріне теориялық-аналитикалық шолу жүргізу және білім беруді цифрландыру жағдайында білім алушылар мен оқытушылардың негізгі психологиялық сын-қатерлері мен бейімделу стратегияларын жүйелеу. Зерттеу материалы ретінде цифрландырудың когнитивтік және психоэмоциялық салдарларына, цифрлық құзыреттілікке, өзін-өзі реттеуге, оқытушының кәсіби рөлінің трансформациясына, техностреске және әлеуметтік-коммуникативтік өзара әрекеттестіктің ерекшеліктеріне арналған ғылыми жарияланымдар пайдаланылды. Талданған зерттеулердің негізгі бөлігі 2015–2024 жылдар аралығын қамтиды; сонымен қатар зерттеліп отырған мәселеге теориялық тұрғыдан маңызды неғұрлым ертеректегі тұжырымдамалық еңбектер қарастырылды. Негізгі әдіс ретінде ғылыми жарияланымдарға мазмұндық салыстырмалы-аналитикалық талдау жасау және қарастырылған психологиялық феномендерді кейіннен жүйелеу қолданылды. Нәтижесінде психологиялық бейімделудің негізгі бағыттары айқындалды: когнитивтік бейімделу және зейінді реттеу, цифрлық құзыреттілік пен дербестікті дамыту, әлеуметтік-коммуникативтік бейімделу, оқытушының кәсіби рөлінің трансформациясы, сондай-ақ техностресс пен эмоциялық қажудың алдын алу. Жүргізілген талдау психологиялық бейімделудің тек техникалық дағдыларды меңгерумен шектелмейтінін көрсетеді, өйткені оның мазмұны тұлғаның когнитивтік, эмоциялық, мотивациялық және реттеушілік ресурстарының білім беру ортасының сипаттамаларымен өзара әрекеттесуі арқылы айқындалады. Бейімделудің негізгі ресурстары ретінде цифрлық құзыреттілік, психологиялық икемділік, өзін-өзі реттеу дағдылары және әлеуметтік қолдау жүйеленді. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы білім алушылар мен оқытушылардың психологиялық бейімделуін бірыңғай аналитикалық құрылым аясында кешенді қарастырумен анықталады. Практикалық маңыздылығы айқындалған бағыттарды цифрлық оқытуды психологиялық-педагогикалық сүйемелдеуді ұйымдастыруда, технострестің алдын алуда және білім беру субъектілерінің психологиялық әл-ауқатын қолдауда пайдалану мүмкіндігімен байланысты.
