ЦИФРЛЫҚ ӘЛЕМДЕГІ ИНТЕРНЕТ ТӘУЕЛДІЛІК ПЕН ЭМОЦИЯЛЫҚ ИНТЕЛЛЕКТІНІҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫН ЗЕРТТЕУ

Аңдатпа

Қарқынды цифрландыру жағдайында интернет жастардың күнделікті өмірінде маңызды орын алады, бұл оны проблемалық пайдаланумен байланысты психологиялық факторларды зерттеудің өзектілігін арттырады. Осындай факторлардың бірі – адамның өзінің және басқа адамдардың эмоцияларын түсіну және реттеу қабілетін сипаттайтын эмоциялық интеллект. Аталған мәселеге қызығушылықтың артуына қарамастан, қазақстандық жастар арасында эмоциялық интеллект пен интернетті проблемалық пайдалану арасындағы өзара байланыс жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Зерттеудің мақсаты – 18–24 жас аралығындағы жастардың эмоциялық интеллектісі мен интернетті проблемалық пайдалану көрсеткіштері арасындағы өзара байланысты анықтау. Зерттеуге 18–24 жас аралығындағы 77 респондент (M=19,25; SD=1,319), оның ішінде 52 әйел және 25 ер адам қатысты. Эмпирикалық деректерді жинау үшін Д.В. Люсиннің «ЭмИн» эмоциялық интеллект сауалнамасы, К. Янгтың интернет-тәуелділік тесті (Internet Addiction Test, IAT) және Ченнің интернет-тәуелділік шкаласы (Chen Internet Addiction Scale, CIAS) қолданылды. Деректерді статистикалық өңдеу IBM SPSS Statistics 26 бағдарламасында сипаттамалық статистика әдістері және Спирменнің рангілік корреляция коэффициенті арқылы жүргізілді. Жалпы эмоциялық интеллекттің орташа көрсеткіші M=67,83 (SD=17,49), IAT көрсеткіші M=49,10 (SD=15,82), ал CIAS көрсеткіші M=48,03 (SD=11,09) болды. Корреляциялық талдау эмоциялық интеллект пен IAT көрсеткіштері (rₛ=−0,353; p=0,002), сондай-ақ эмоциялық интеллект пен CIAS көрсеткіштері (rₛ=−0,285; p=0,012) арасында статистикалық мәнді теріс байланысты анықтады. Алынған нәтижелер зерттелген іріктемеде эмоциялық интеллект көрсеткіштерінің жоғары болуы интернетті проблемалық пайдалану көрсеткіштерінің төмен болуымен байланысты екенін көрсетті. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы қазақстандық жастар арасында эмоциялық интеллект пен интернетті проблемалық пайдалану арасындағы өзара байланыс туралы эмпирикалық деректердің алынуымен анықталады. Зерттеу нәтижелері жастардың цифрлық мінез-құлқының психологиялық факторларын одан әрі зерттеуде және цифрлық технологияларды саналы пайдалану дағдыларын қалыптастыруға бағытталған профилактикалық бағдарламаларды әзірлеуде қолданылуы мүмкін.